آرتروز ستون فقرات یکی از شایعترین انواع فرسایش مفاصل مهرهای است که معمولاً با افزایش سن، فشارهای مداوم، ضعف عضلات مرکزی بدن یا سبک زندگی کمتحرک ایجاد میشود. در این وضعیت، غضروفهای بین مفاصل ستون فقرات بهتدریج تحلیل میروند و ممکن است درد کمر یا گردن، خشکی صبحگاهی، محدودیت حرکت و گاهی انتشار درد به دست یا پا دیده شود. شناخت بهموقع علائم آرتروز ستون فقرات و اصلاح عادتهای روزانه میتواند به کاهش درد، کند شدن روند تخریب مفصل و حفظ انعطافپذیری مهرهها کمک کند.
دکتر محمد زارعی فوق تخصص جراحی ستون فقرات
دکتر بابک میرزاشاهی فوق تخصص و جراح ستون فقرات
به طور کلی، آرتروز با افزایش سن بروز می کند. جوان ترها ممکن است به یکی از دلایل مختلف ذیل به آن مبتلا شوند:
در افراد کمتر از 45 سال، آرتروز در بین مردان شایع تر است. در افراد بالاتر از 45 سال، آرتروز در بین زنان شایع تر است. آرتروز استخوان بیشتر در میان افرادی که اضافه وزن دارند، بروز می کند و همچنین در بین کسانی بیشتر بروز می کند که به واسطه شغل یا فعالیت های ورزشی شان فشار مکرری بر روی بعضی مفاصل شان وارد می شود.
علائم آرتروز ستون فقرات معمولاً بهصورت تدریجی ظاهر میشوند و شدت آنها به محل درگیری مهرهها، میزان ساییدگی مفاصل و فشار روی اعصاب بستگی دارد. شایعترین نشانه این بیماری، درد مزمن در ناحیه کمر یا گردن است که بعد از فعالیت طولانی، نشستن زیاد یا تغییر وضعیت بدن بیشتر احساس میشود.
خشکی ستون فقرات، بهویژه هنگام صبح یا بعد از مدتی بیحرکتی، محدود شدن دامنه حرکت، صدای تقتق یا احساس ساییدگی در مهرهها و گرفتگی عضلات اطراف ستون فقرات نیز از علائم رایج آرتروز مهرهای هستند. در برخی افراد، اگر آرتروز باعث تنگی کانال نخاعی یا فشار روی ریشههای عصبی شود، درد تیرکشنده، بیحسی، گزگز یا ضعف در دستها و پاها هم دیده میشود.
مهمترین علائم آرتروز ستون فقرات عبارتاند از:
اگر علائم آرتروز ستون فقرات همراه با ضعف شدید پاها، بیاختیاری ادرار یا مدفوع، بیحسی گسترده یا درد تیرکشنده شدید باشد، باید سریعتر به پزشک مراجعه کرد؛ زیرا ممکن است فشار جدی روی اعصاب یا نخاع وجود داشته باشد.
تشخیص آرتروز ستون فقرات معمولاً با بررسی شرححال بیمار، معاینه فیزیکی و در صورت نیاز انجام تصویربرداری انجام میشود. پزشک ابتدا درباره محل درد، مدتزمان علائم، خشکی ستون فقرات، محدودیت حرکت، سابقه آسیب، نوع فعالیت روزانه و وجود علائمی مثل گزگز، بیحسی یا ضعف اندامها سؤال میکند. سپس با معاینه ستون فقرات، دامنه حرکتی مهرهها، وضعیت عضلات، حساسیت ناحیه دردناک و عملکرد عصبی دستها یا پاها بررسی میشود تا مشخص شود آیا ساییدگی مفاصل مهرهای، فشار روی عصب یا تنگی کانال نخاعی وجود دارد یا نه.
| روش تشخیص | کاربرد در بررسی آرتروز ستون فقرات |
|---|---|
| شرححال پزشکی | بررسی نوع درد، زمان شروع، عوامل تشدیدکننده و سابقه بیماری یا آسیب |
| معاینه فیزیکی | ارزیابی انعطافپذیری ستون فقرات، درد موضعی، اسپاسم عضلات و وضعیت راه رفتن |
| معاینه عصبی | بررسی قدرت عضلات، رفلکسها، حس اندامها و علائم فشار روی عصب |
| رادیوگرافی ساده | مشاهده کاهش فاصله مفصلی، زائدههای استخوانی و تغییرات فرسایشی مهرهها |
| MRI | بررسی دیسکها، اعصاب، نخاع، تنگی کانال نخاعی و التهاب بافتهای اطراف |
| CT اسکن | نمایش دقیقتر استخوانها، مفاصل مهرهای و شدت تغییرات آرتروزی |
| آزمایش خون | معمولاً برای رد بیماریهای التهابی یا عفونی مشابه استفاده میشود |
در بسیاری از موارد، تشخیص آرتروز مهرهای فقط با عکس ساده و معاینه امکانپذیر است؛ اما اگر درد تیرکشنده، بیحسی، ضعف پا یا دست، اختلال در راه رفتن یا شک به فشار روی نخاع وجود داشته باشد، پزشک معمولاً MRI را توصیه میکند. نتیجه تصویربرداری باید همراه با علائم بیمار تفسیر شود، چون ممکن است در عکس یا MRI تغییرات آرتروز ستون فقرات دیده شود اما فرد درد یا علامت قابلتوجهی نداشته باشد.
آرتروز ستون فقرات زمانی ایجاد میشود که مفاصل بین مهرهها و غضروفهای محافظ آنها به مرور دچار فرسایش شوند. درمان آرتروز ستون فقرات معمولاً با هدف کاهش درد، بهبود حرکت ستون فقرات و جلوگیری از پیشرفت ساییدگی مهرهها انجام میشود. بسته به شدت علائم، پزشک ممکن است از روشهای مختلفی مانند اصلاح سبک زندگی، فیزیوتراپی، دارودرمانی یا در موارد شدیدتر روشهای تهاجمیتر استفاده کند. انتخاب بهترین روش درمان آرتروز مهرهها به سن بیمار، شدت درد، میزان درگیری اعصاب و وضعیت کلی ستون فقرات بستگی دارد.
فیزیوتراپی یکی از رایجترین روشهای درمان آرتروز ستون فقرات است که با استفاده از تمرینات تقویتی، کششی و تکنیکهای درمانی به کاهش درد و افزایش انعطافپذیری ستون فقرات کمک میکند. در این روش عضلات اطراف مهرهها تقویت میشوند تا فشار از روی مفاصل آسیبدیده برداشته شود. تمرینات اصلاحی همچنین میتوانند وضعیت بدنی را بهتر کرده و از پیشرفت آرتروز ستون فقرات جلوگیری کنند.
| مزایا | معایب |
|---|---|
| کاهش درد بدون جراحی | نیاز به تداوم و انجام منظم تمرینات |
| افزایش قدرت عضلات ستون فقرات | نتیجهگیری تدریجی و زمانبر |
| بهبود دامنه حرکت و انعطافپذیری | در صورت انجام نادرست ممکن است درد تشدید شود |
درمان دارویی آرتروز ستون فقرات معمولاً برای کاهش التهاب و تسکین درد استفاده میشود. پزشک ممکن است داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، شلکنندههای عضلانی یا داروهای مسکن را تجویز کند. در برخی موارد نیز تزریق داروهای ضدالتهاب در ناحیه ستون فقرات انجام میشود تا التهاب مفاصل مهرهای کاهش پیدا کند.
| مزایا | معایب |
|---|---|
| کاهش سریع درد و التهاب | احتمال عوارض گوارشی یا کلیوی |
| بهبود موقت کیفیت زندگی | درمان ریشهای آرتروز نیست |
| قابل استفاده در کنار سایر روشهای درمان | نیاز به مصرف تحت نظر پزشک |
یکی از مهمترین روشهای کنترل آرتروز ستون فقرات، تغییر عادتهای روزانه است. کاهش وزن، اصلاح وضعیت نشستن و ایستادن، استفاده از صندلی مناسب و پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین میتواند فشار وارد بر مهرهها را کم کند. این اقدامات ساده اما مؤثر میتوانند روند پیشرفت آرتروز ستون فقرات را کندتر کنند.
| مزایا | معایب |
|---|---|
| کمک به کاهش فشار روی مفاصل مهرهای | نیاز به تغییر عادتهای روزمره |
| پیشگیری از تشدید آرتروز ستون فقرات | اثرگذاری تدریجی |
| بهبود سلامت کلی بدن | نیاز به پایبندی طولانیمدت |
در مواردی که درد آرتروز ستون فقرات شدید باشد و با درمانهای ساده کاهش پیدا نکند، پزشک ممکن است تزریقهای درمانی مانند تزریق کورتون یا تزریق در مفاصل فاست ستون فقرات را پیشنهاد دهد. این تزریقها باعث کاهش التهاب و کاهش فشار روی اعصاب میشوند و میتوانند درد را برای مدت مشخصی کنترل کنند.
| مزایا | معایب |
|---|---|
| کاهش سریع التهاب و درد | اثر موقتی |
| مناسب برای دردهای شدید آرتروز ستون فقرات | نیاز به انجام توسط پزشک متخصص |
| کمک به بهبود حرکت بیمار | محدودیت در تعداد دفعات تزریق |
جراحی معمولاً آخرین گزینه درمان آرتروز ستون فقرات است و زمانی انجام میشود که سایر روشهای درمانی مؤثر نباشند یا فشار شدید روی اعصاب و نخاع وجود داشته باشد. در جراحی ممکن است بخشی از استخوان، دیسک یا بافتهایی که به عصب فشار وارد میکنند برداشته شود یا مهرهها تثبیت شوند. هدف از جراحی کاهش درد، آزاد کردن عصب و بهبود عملکرد ستون فقرات است.
| مزایا | معایب |
|---|---|
| کاهش فشار روی اعصاب و نخاع | نیاز به عمل جراحی |
| امکان بهبود قابلتوجه درد در موارد شدید | دوره نقاهت طولانیتر |
| مناسب برای آرتروز پیشرفته ستون فقرات | احتمال عوارض جراحی |
درمان های غیردارویی موجود برای آرتروز عبارتند از:
کلینیک فوقتخصصی پزشکی و توانبخشی ارتوپدی و نورولوژی «تهران ارتوپدی» با هدف ارائه خدمات جامع توانبخشی و ارتقای کیفیت زندگی بیماران، خدمات خود را در گستره وسیعی از مناطق تهران ارائه میدهد. این مرکز با بهرهگیری از تیمی متخصص و تجهیزات پیشرفته، پذیرای مراجعان از شمال، شرق، غرب و مرکز تهران است. مناطق تحت پوشش شامل منطقه یک ، الهیه، خیابان فرشته، شهرک غرب، تجریش، قیطریه، پاسداران، اختیاریه، ولنجک، نیاوران، ونک، مرزداران، شهرآرا، یوسفآباد، امیرآباد، نارمک، نیروهوایی، زعفرانیه، آجودانیه، جردن، پونک، صادقیه، محمودیه ، لویزان، شهرک راهآهن و سعادتآباد میباشد.
